Metkom jest jedyną polską firmą w konsorcjum projektu Circular Ports. Razem z Uniwersytetem Gdańskim tworzymy polską część zespołu, w którym pracuje 17 partnerów z sześciu krajów regionu Morza Bałtyckiego: porty w Hamburgu, Tallinnie, Aalborgu i Norrköpingu, władze miejskie, instytuty badawcze i firmy przemysłowe. Budżet projektu to 4,15 mln euro, z czego 3,32 mln pochodzi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Odpowiadamy za pilotaż w portach Gdańska i Gdyni.
Pomysł na projekt o odpadach w portach
Port morski jest jednym z najbardziej zagęszczonych miejsc w gospodarce. Na kilku kilometrach kwadratowych współdziała logistyka, przemysł, energetyka, gospodarka odpadami i zabudowa miejska. Po przeładunkach towarów ze statków pozostają różnorodne masowe odpady. Remonty nabrzeży i placów zostawiają gruz i materiały budowlane. Duży udział w wytwarzaniu odpadów mają też zakłady, działające na terenie portu.
W środowisku portowym zrodził się pomysł na optymalną współpracę. Projekt łączy miejsce powstania odpadu z miejscem jego ponownego użycia. Port to jedno z niewielu miejsc, w których odpad jednej firmy jest magazynowany dwieście metrów od zakładu zdolnego użyć go ponownie, jako surowca. A jednak najczęściej nie zostaje tam użyty. Wyjeżdżając za bramę, trafia do unieszkodliwienia albo do przetworzenia na produkt o niższej wartości, wracając do gospodarki w gorszej formie lub nie wracając w ogóle.
Powodem tej sytuacji nie są względy techniczne, a brak sposobu na zbieranie wiedzy dotyczącej konkretnego miejsca, ilości i rodzaju powstawania odpadów. Dane o strumieniach odpadów są rozproszone między wszystkimi podmiotami i trudne do zestawienia. Przepisy prawne nie przewidziały sytuacji, w której odpad może być wartościowym surowcem już w granicach terminalu, a przypisany na wejściu kod odpadu blokuje ścieżkę odzysku na wyjściu.
Projekt Circular Ports powstał, żeby te bariery rozpoznać i pokonać działaniami w rzeczywistych warunkach, a nie w modelu teoretycznym.
Zasady uczestnictwa
Projekt Circular Ports jest finansowany z programu Interreg Baltic Sea Region, z jego perspektywy budżetowej na lata 2021 do 2027. Sam projekt realizujemy od marca 2025 do lutego 2028. W programie mieści się w priorytecie 3 „Climate-neutral societies”, cel szczegółowy 3.1 „Circular economy”. Ma on status projektu flagowego Strategii UE dla regionu Morza Bałtyckiego w obszarach polityki Transport i Ship. Jest wpisany w Europejski Zielony Ład i unijny Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym.
Liderem konsorcjum jest Port of Hamburg Marketing. Poza 17 partnerami formalnymi w prace zaangażowanych jest łącznie 37 organizacji.
Partnerzy z sześciu krajów:
- Niemcy: Port of Hamburg Marketing, Hamburg Port Authority, Hamburg University of Technology, EMR European Metal Recycling
- Finlandia: miasto Lappeenranta, Centrum Balticum Foundation, LAB University of Applied Sciences
- Estonia: Port of Tallinn, Enefit Green, Baltic Ports Organization
- Dania: Port of Aalborg R&D, Climate Alliance Aalborg
- Szwecja: Port of Norrköping, RISE Research Institutes of Sweden, VTI
- Polska: Uniwersytet Gdański (budżet 366 625 euro) i Metkom (217 100 euro)
Cel projektu
Projekt Circular Ports został powołany do realizacji sześciu celów. Główny z nich to identyfikacja synergi między firmami działającymi na terenie portów i uruchomienie symbiozy przemysłowej. Kolejnym celem jest przetestowanie modelu biznesowego obiegu zamkniętego, który utrzyma się na rynku bez dotacji. W ramach projektu poprawiamy również praktykę gospodarki odpadami razem z firmami odbierającymi, od segregacji po zagospodarowanie, by zmienić nawyki społeczności portowej. Celem jest ocena przepisów i wskazanie, co w nich blokuje obieg zamknięty. Założeniem wtórnym projektu zaangażowanie w powyższe działania interesariuszy portu, bo bez nich żaden model nie przetrwa końca projektu.
Kolejnym pomysłem projektu są piaskownice/ strefy regulacyjne (regulatory sandboxes) To ramy, w których można przetestować nowe rozwiązanie w rzeczywistych warunkach, w granicach obecnych przepisów i sprawdzić, gdzie nie działają. Każdy z sześciu pilotaży działa we własnej strefie.
Pilotaże są podzielone tematycznie:
| Lokalizacja | Temat |
| Aalborg | materiały budowlane i konstrukcyjne |
| Hamburg | recykling statków i łodzi |
| Lappeenranta | mapowanie strumieni materiałowych i symbioza przemysłowa |
| Tallinn | podniesienie poziomu recyklingu odpadów ze statków |
| Norrköping | nowe strumienie odpadów do recyklingu |
| Gdańsk i Gdynia | odzysk pozostałości z przeładunku towarów masowych |
Efektem końcowym projektu ma być Circular Economy Toolbox, czyli zestaw narzędzi pozwalający przenieść sprawdzone rozwiązania do innych portów regionu.
Polski pilotaż: pozostałości z przeładunku towarów masowych
Jako firma na co dzień zajmująca się gospodarką odpadami przemysłowymi wraz z Uniwersytetem Gdańskim odpowiadamy za pilotaż w Gdańsku i Gdyni. Pracujemy bezpośrednio z operatorami terminali.
Nasz zakres:
- Audyty w terenie. Po wejściu na terminal mapujemy, co powstaje, w jakiej ilości, gdzie i w jakim stanie. Wynik audytu przekłada się na projekt konkretnego rozwiązania, nie na rekomendację ogólną.
- Logistyka wewnętrzna. Analizujemy, jak strumienie odpadów fizycznie przemieszczają się po terminalu, i gdzie ten przepływ generuje koszt albo uniemożliwia odzysk.
- Odzysk zamiast obniżania wartości. Sprawdzamy, którą pozostałość da się skierować do recyklingu jako pełnowartościowy surowiec wtórny, zamiast do unieszkodliwienia albo do produktu o niższej wartości.
- Bariery systemowe. Na podstawie audytów i naszej praktyki opracowaliśmy raport identyfikujący realne przeszkody prawne, administracyjne i informacyjne w gospodarce odpadami na terenie portu. Raport jest opublikowany w bazie wyników projektu jako „Pilot report: Circular recovery of bulk handling residues, Poland”.
Nie każdy strumień odpadów możemy zawrócić do obiegu. Część pozostałości jest zanieczyszczona na tyle, że przy dzisiejszych technologiach i kosztach, odzysk nie ma sensu ani środowiskowego, ani ekonomicznego. Jest to mniej efektowny wynik audytu, który sygnalizujemy na początku. Przez to nie wszystkie odpady mogą być uwzględnione w obiegu zamkniętym.
Dlaczego projekt badawczy potrzebuje firmy od odpadów
Model, którego nikt nie sprawdził na wadze i na placu, w praktyce zostaje w raporcie.
Wnosimy do projektu to, czego nie można wyczytać z literatury: praktyczne doświadczenie. Są to: logistyka odbioru przy realnych harmonogramach terminalu, co się stanie z zapisem w decyzji administracyjnej, gdy zmieni się sposób zagospodarowania strumienia, i który kod odpadu zamknie ścieżkę odzysku, zanim ta ścieżka się zacznie. Weryfikujemy koncepcje naukowców przez pryzmat przepisów, kosztów transportu i tego, czy ktokolwiek na końcu zakupi powstały surowiec.
Rolę firmy Metkom w projekcie określa się jako „boots on the ground”. Sprowadza się do jednego pytania zadawanego przy każdym pomyśle: czy to zadziała w praktyce na czynnym terminalu?
Dalsze działania
Pierwsze raporty pilotażowe są już opublikowane, razem z metodycznym podręcznikiem pomiaru cyrkularności w porcie i wytycznymi dotyczącymi zamówień cyrkularnych. Projekt będzie prezentowany na Europe Forum 2026 w Turku 27 sierpnia 2026. Prace kończą się w lutym 2028, a ich efektem ma być zestaw narzędzi do przeniesienia w inne porty Bałtyku.
Będziemy relacjonować kolejne etapy pilotażu w aktualnościach.
Jeśli zarządzasz terminalem, zakładem produkcyjnym albo odpowiadasz w firmie za gospodarkę odpadami i chcesz zacząć od tego samego miejsca, od którego zaczynamy w portach, czyli od audytu strumieni, napisz do nas przez formularz wyceny dla firm. Zakres naszych usług opisaliśmy w sekcji gospodarka odpadami przemysłowymi.
Projekt Circular Ports jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach programu Interreg Baltic Sea Region.
