Metkom jest jedynym polskim przedsiębiorstwem w konsorcjum projektu Circular Ports. Razem z Uniwersytetem Gdańskim tworzymy polską część zespołu, w którym pracuje 17 partnerów z sześciu krajów regionu Morza Bałtyckiego: porty w Hamburgu, Tallinnie, Aalborgu i Norrköpingu, władze miejskie, uczelnie i instytuty badawcze oraz firmy z branży recyklingu i energetyki. Budżet projektu to 4,15 mln euro, z czego 3,32 mln pochodzi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Odpowiadamy za pilotaż w portach Gdańska i Gdyni.
Pomysł na projekt o odpadach w portach
Port morski jest jednym z najbardziej zagęszczonych miejsc w gospodarce. Na kilku kilometrach kwadratowych spotykają się logistyka, przemysł, energetyka, gospodarka odpadami i często zabudowa miejska. Po przeładunkach towarów ze statków pozostają różnorodne masowe odpady. Remonty nabrzeży i placów zostawiają gruz i materiały budowlane. Odpady wytwarzają też zakłady działające na terenie portu.
Projekt ma połączyć miejsce powstania odpadu z miejscem jego ponownego użycia. Port to jedno z niewielu miejsc, w których odpad jednej firmy jest magazynowany kilkaset metrów od zakładu zdolnego użyć go ponownie, jako surowca. A jednak najczęściej nie zostaje tam użyty. Wyjeżdżając za bramę, trafia do unieszkodliwienia albo do przetworzenia na produkt o niższej wartości, wracając do gospodarki w gorszej formie lub nie wracając w ogóle.
Powodem tej sytuacji nie są względy techniczne, a brak sposobu na zbieranie wiedzy dotyczącej konkretnego miejsca, ilości i rodzaju powstawania odpadów. Dane o strumieniach odpadów są rozproszone między wszystkimi podmiotami i trudne do zestawienia. Przepisy prawne nie przewidziały sytuacji, w której odpad może być wartościowym surowcem już w granicach terminalu, a przypisany na wejściu kod odpadu blokuje ścieżkę odzysku na wyjściu.
Projekt Circular Ports powstał, żeby te bariery rozpoznać i pokonać działaniami w rzeczywistych warunkach, a nie w modelu teoretycznym.
Zasady uczestnictwa
Projekt Circular Ports jest finansowany z programu Interreg Baltic Sea Region, z jego perspektywy budżetowej na lata 2021 do 2027. Sam projekt realizujemy od marca 2025 do lutego 2028. W programie mieści się w priorytecie 3 „Climate-neutral societies”, cel szczegółowy 3.1 „Circular economy”. Ma on status projektu flagowego Strategii UE dla regionu Morza Bałtyckiego w obszarach polityki Transport i Ship. Jest wpisany w Europejski Zielony Ład i unijny Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym.
Liderem konsorcjum jest Port of Hamburg Marketing. W projekcie uczestniczy łącznie 37 organizacji, w tym 17 partnerów formalnych.
Partnerzy z sześciu krajów:
- Niemcy: Port of Hamburg Marketing, Hamburg Port Authority, Hamburg University of Technology, EMR European Metal Recycling
- Finlandia: miasto Lappeenranta, Centrum Balticum Foundation, LAB University of Applied Sciences
- Estonia: Port of Tallinn, Enefit Green, Baltic Ports Organization
- Dania: Port of Aalborg R&D, Climate Alliance Aalborg
- Szwecja: Port of Norrköping, RISE Research Institutes of Sweden, VTI
- Polska: Uniwersytet Gdański (budżet 366 625 euro) i Metkom (217 100 euro)
Cel projektu
Projekt Circular Ports został powołany do realizacji sześciu celów. Główny z nich to identyfikacja synergi między firmami działającymi na terenie portów i uruchomienie symbiozy przemysłowej. Kolejnym celem jest przetestowanie modelu biznesowego obiegu zamkniętego, który utrzyma się na rynku bez dotacji. W ramach projektu poprawiamy również praktykę gospodarki odpadami razem z firmami odbierającymi, od segregacji po zagospodarowanie, by zmienić nawyki społeczności portowej. Celem jest ocena przepisów i wskazanie, co w nich blokuje obieg zamknięty. Założeniem wtórnym projektu zaangażowanie w powyższe działania interesariuszy portu, bo bez nich żaden model nie przetrwa końca projektu.
Kolejnym pomysłem projektu są piaskownice/ strefy regulacyjne (regulatory sandboxes) To ramy, w których można przetestować nowe rozwiązanie w rzeczywistych warunkach, w granicach obecnych przepisów i sprawdzić, gdzie nie działają. Każdy z sześciu pilotaży działa we własnej strefie.
Pilotaże są podzielone tematycznie:
| Lokalizacja | Temat |
| Aalborg | materiały budowlane i konstrukcyjne |
| Hamburg | recykling statków i łodzi |
| Lappeenranta | mapowanie strumieni materiałowych i symbioza przemysłowa |
| Tallinn | podniesienie poziomu recyklingu odpadów ze statków |
| Norrköping | nowe strumienie odpadów do recyklingu |
| Gdańsk i Gdynia | odzysk pozostałości z przeładunku towarów masowych |
Efektem końcowym projektu ma być Circular Economy Toolbox, czyli zestaw narzędzi pozwalający przenieść sprawdzone rozwiązania do innych portów regionu.
Polski pilotaż: pozostałości z przeładunku towarów masowych
Jako firma na co dzień zajmująca się gospodarką odpadami przemysłowymi wraz z Uniwersytetem Gdańskim odpowiadamy za pilotaż w Gdańsku i Gdyni. Pracujemy bezpośrednio z operatorami terminali.
Nasz zakres:
- Audyty w terenie. Po wejściu na terminal mapujemy, co powstaje, w jakiej ilości, gdzie i w jakim stanie. Wynik audytu przekłada się na projekt konkretnego rozwiązania, nie na rekomendację ogólną.
- Logistyka wewnętrzna. Analizujemy, jak strumienie odpadów fizycznie przemieszczają się po terminalu, i gdzie ten przepływ generuje koszt albo uniemożliwia odzysk.
- Odzysk zamiast obniżania wartości. Sprawdzamy, którą pozostałość da się skierować do recyklingu jako pełnowartościowy surowiec wtórny, zamiast do unieszkodliwienia albo do produktu o niższej wartości.
- Bariery systemowe. Na podstawie audytów i naszej praktyki opracowaliśmy raport identyfikujący realne przeszkody prawne, administracyjne i informacyjne w gospodarce odpadami na terenie portu. Raport jest opublikowany w bazie wyników projektu jako „Pilot report: Circular recovery of bulk handling residues, Poland”.
Nie każdy strumień odpadów da się zawrócić do obiegu, i dotyczy to każdej gałęzi gospodarki odpadami. Hierarchia postępowania z odpadami, zapisana w art. 17 ustawy o odpadach i w art. 4 dyrektywy 2008/98/WE, ma pięć stopni: zapobieganie powstawaniu odpadów, przygotowanie do ponownego użycia, recykling, inne procesy odzysku, a na samym końcu unieszkodliwianie, w tym składowanie. Kolejność nie jest przypadkowa i nie jest dobrowolna. Unieszkodliwianie to ostateczność, dopuszczalna wtedy, gdy wyższych stopni nie da się zastosować, przy czym dyrektywa pozwala odejść od tej kolejności, jeśli uzasadnia to analiza cyklu życia, możliwości techniczne i opłacalność. Ta sama zasada obowiązuje na terminalu portowym i w każdym zakładzie produkcyjnym. Mówimy o tym na wejściu, zamiast obiecywać obieg zamknięty wszystkiego.
Dlaczego projekt badawczy potrzebuje firmy od odpadów
Model, którego nikt nie sprawdził na wadze i na placu, w praktyce zostaje w raporcie.
Wnosimy do projektu to, czego nie można wyczytać z literatury: praktyczne doświadczenie. Są to: logistyka odbioru przy realnych harmonogramach terminalu, co się stanie z zapisem w decyzji administracyjnej, gdy zmieni się sposób zagospodarowania strumienia, i który kod odpadu zamknie ścieżkę odzysku, zanim ta ścieżka się zacznie. Weryfikujemy koncepcje naukowców przez pryzmat przepisów, kosztów transportu i tego, czy ktokolwiek na końcu zakupi powstały surowiec.
Rolę firmy Metkom w projekcie określa się jako „boots on the ground”. Sprowadza się do jednego pytania zadawanego przy każdym pomyśle: czy to zadziała w praktyce na czynnym terminalu?
Dalsze działania
Pierwsze raporty pilotażowe są już opublikowane, razem z metodycznym podręcznikiem pomiaru cyrkularności w porcie i wytycznymi dotyczącymi zamówień cyrkularnych. Projekt będzie prezentowany na Europe Forum 2026 w Turku 27 sierpnia 2026. Prace kończą się w lutym 2028, a ich efektem ma być zestaw narzędzi do przeniesienia w inne porty Bałtyku.
Będziemy relacjonować kolejne etapy pilotażu w aktualnościach.
Jeśli zarządzasz terminalem, zakładem produkcyjnym albo odpowiadasz w firmie za gospodarkę odpadami i chcesz zacząć od tego samego miejsca, od którego zaczynamy w portach, czyli od audytu strumieni, napisz do nas przez formularz wyceny dla firm. Zakres naszych usług opisaliśmy w sekcji gospodarka odpadami przemysłowymi.
Projekt Circular Ports jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach programu Interreg Baltic Sea Region.
